افزایش انهدام هویتی در جامعه با رشد مصرف مواد مخدر
پنجشنبه ۱٤ آبان ۱۳۸۸
آرزو شهبازی :
امروز شیوع مواد مخدر در کشور به معضلی اساسی تبدیل شده که اخبار گاه و بیگاه و آمارهای مختلف آن، نشان دهنده آن است که این نگرانی ها هنوز از معبر محافل و جلسات مختلف عبور نکرده و به مسیر عملی شدن راهکارها نیفتاده است. آخرین اخباری که از شیوع سوءمصرف قرص های اکستازی بین جوانان کشور خبر می داد ما را بر آن داشت تا به دکتر سیدیعقوب موسوی عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه الزهرا و از اعضای انجمن جامعه شناسی ایران، در خصوص مهم ترین عوامل اجتماعی این پدیده در کشور گفت و گوی کوتاهی انجام بدهیم که در زیر می خوانید:
---
¦ جدا از عوامل روانی که درخصوص گرایش به مواد مخدر وجود دارد، از بعد جامعه شناسی چه دلایل مهمی می توان برای شیوع این پدیده در کشور در نظر گرفت؟
به هر حال شیوع انواع مختلف ناهنجاری ها اعم از مواد مخدر و... نشانگر نوعی عدم سلامت اجتماعی و مرضی است که جامعه به آن دچار شده است. آمارها و گزارشاتی که در سطح ملی وجود دارد، متاسفانه از ابتلای تعداد زیادی از جوان ها و نوجوان ها به مواد مخدر حکایت می کند که زنگ خطری جدی برای برنامه ریزان و متولیان به شمار می رود تا تصمیمات عملی و قابل اجرا برای کاهش این پدیده در کشور را به اجرا بگذارند. این مساله همچنین زنگ خطری برای خانواده ها، گروه های اجتماعی و کسانی است که نسبت به آینده جامعه احساس مسوولیت می کنند چرا که جامعه ایران جامعه ای در حال رشد و توسعه است و چنین جوامعی نیازمند به برخورداری از نسل جوانی سالم، شاداب و فاقد آلودگی هستند. در خصوص علل گرایش نسل جوان به آلودگی به انواع مواد مخدر، بحث های زیادی وجود دارد اما از منظر جامعه شناسی ساده ترین و مهم ترین علت آن فقدان جایگزینی مناسب و لازم برای افرادی در این سنین است؛ از جمله سرگرمی های مثبت، علاقه مندی به ورزش، ارتباطات سالم اجتماعی؛ نداشتن دغدغه و نگرانی و داشتن امنیت درونی و محیطی در قبال آینده زندگی. تحقیقات اجتماعی بسیاری نشان می دهد این دسته از افراد وقتی دچار احساس درد یا فضای مبهمی در زندگی شخصی، خانوادگی و اجتماعی می شوند، همواره به دنبال جایگزینی می گردند که معمولاً پیدا نمی کنند.
¦ جدا از عوامل روانی که درخصوص گرایش به مواد مخدر وجود دارد، از بعد جامعه شناسی چه دلایل مهمی می توان برای شیوع این پدیده در کشور در نظر گرفت؟
به هر حال شیوع انواع مختلف ناهنجاری ها اعم از مواد مخدر و... نشانگر نوعی عدم سلامت اجتماعی و مرضی است که جامعه به آن دچار شده است. آمارها و گزارشاتی که در سطح ملی وجود دارد، متاسفانه از ابتلای تعداد زیادی از جوان ها و نوجوان ها به مواد مخدر حکایت می کند که زنگ خطری جدی برای برنامه ریزان و متولیان به شمار می رود تا تصمیمات عملی و قابل اجرا برای کاهش این پدیده در کشور را به اجرا بگذارند. این مساله همچنین زنگ خطری برای خانواده ها، گروه های اجتماعی و کسانی است که نسبت به آینده جامعه احساس مسوولیت می کنند چرا که جامعه ایران جامعه ای در حال رشد و توسعه است و چنین جوامعی نیازمند به برخورداری از نسل جوانی سالم، شاداب و فاقد آلودگی هستند. در خصوص علل گرایش نسل جوان به آلودگی به انواع مواد مخدر، بحث های زیادی وجود دارد اما از منظر جامعه شناسی ساده ترین و مهم ترین علت آن فقدان جایگزینی مناسب و لازم برای افرادی در این سنین است؛ از جمله سرگرمی های مثبت، علاقه مندی به ورزش، ارتباطات سالم اجتماعی؛ نداشتن دغدغه و نگرانی و داشتن امنیت درونی و محیطی در قبال آینده زندگی. تحقیقات اجتماعی بسیاری نشان می دهد این دسته از افراد وقتی دچار احساس درد یا فضای مبهمی در زندگی شخصی، خانوادگی و اجتماعی می شوند، همواره به دنبال جایگزینی می گردند که معمولاً پیدا نمی کنند.
آرزو شهبازی :
امروز شیوع مواد مخدر در کشور به معضلی اساسی تبدیل شده که اخبار گاه و بیگاه و آمارهای مختلف آن، نشان دهنده آن است که این نگرانی ها هنوز از معبر محافل و جلسات مختلف عبور نکرده و به مسیر عملی شدن راهکارها نیفتاده است. آخرین اخباری که از شیوع سوءمصرف قرص های اکستازی بین جوانان کشور خبر می داد ما را بر آن داشت تا به دکتر سیدیعقوب موسوی عضو هیات علمی گروه جامعه شناسی دانشگاه الزهرا و از اعضای انجمن جامعه شناسی ایران، در خصوص مهم ترین عوامل اجتماعی این پدیده در کشور گفت و گوی کوتاهی انجام بدهیم که در زیر می خوانید:
---
¦ جدا از عوامل روانی که درخصوص گرایش به مواد مخدر وجود دارد، از بعد جامعه شناسی چه دلایل مهمی می توان برای شیوع این پدیده در کشور در نظر گرفت؟
به هر حال شیوع انواع مختلف ناهنجاری ها اعم از مواد مخدر و... نشانگر نوعی عدم سلامت اجتماعی و مرضی است که جامعه به آن دچار شده است. آمارها و گزارشاتی که در سطح ملی وجود دارد، متاسفانه از ابتلای تعداد زیادی از جوان ها و نوجوان ها به مواد مخدر حکایت می کند که زنگ خطری جدی برای برنامه ریزان و متولیان به شمار می رود تا تصمیمات عملی و قابل اجرا برای کاهش این پدیده در کشور را به اجرا بگذارند. این مساله همچنین زنگ خطری برای خانواده ها، گروه های اجتماعی و کسانی است که نسبت به آینده جامعه احساس مسوولیت می کنند چرا که جامعه ایران جامعه ای در حال رشد و توسعه است و چنین جوامعی نیازمند به برخورداری از نسل جوانی سالم، شاداب و فاقد آلودگی هستند. در خصوص علل گرایش نسل جوان به آلودگی به انواع مواد مخدر، بحث های زیادی وجود دارد اما از منظر جامعه شناسی ساده ترین و مهم ترین علت آن فقدان جایگزینی مناسب و لازم برای افرادی در این سنین است؛ از جمله سرگرمی های مثبت، علاقه مندی به ورزش، ارتباطات سالم اجتماعی؛ نداشتن دغدغه و نگرانی و داشتن امنیت درونی و محیطی در قبال آینده زندگی. تحقیقات اجتماعی بسیاری نشان می دهد این دسته از افراد وقتی دچار احساس درد یا فضای مبهمی در زندگی شخصی، خانوادگی و اجتماعی می شوند، همواره به دنبال جایگزینی می گردند که معمولاً پیدا نمی کنند.
¦علل و عوامل محیطی چقدر در این زمینه تاثیرگذار هستند؟
البته علل و عوامل محیطی و بیرونی از جمله سودای منافع اقتصادی و منافع درازمدت سیاسی هم در توسعه بازار و تجارت مواد مخدر موثر است و جای خودش را دارد ولی به صورت خاص باید علت آن را نداشتن ساختار اجتماعی خاص ببینیم متاسفانه در حال حاضر می بینیم آستانه تحمل اجتماع ما بالاتر رفته است اگرچه در برخی محیط های اجتماعی خاص و شهرهای کوچک هنوز حساسیت و واکنش آنی نسبت به شیوع مواد مخدر وجود دارد، اما در شهرهای بزرگ و در برخی محافل امری جاافتاده، عادی و هنجار به شمار می رود.
¦ جوانان ما امروز با مساله ای به نام کسب هویت اجتماعی و دستیابی به هویت مطلوب مواجهند و در این زمینه همواره سعی دارند از هر راهی خودشان را با تحولات جهانی همراه کنند. این مساله چقدر با بروز چنین ناهنجاری هایی مرتبط است؟
همه ما می دانیم عوارض و پیامدهای مواد مخدر تنها از نوع فیزیکی و بهداشتی نیست و آنچه که مهم تر تلقی می شود پیامدهای شخصی و روانی است که به هویت فرد مربوط می شود، یعنی یک نوع فروپاشیدگی در سازمان رفتار، کنش و تصمیم گیری فرد ایجاد کرده و او را به نقطه تاریکی از هویت فردی می کشاند. از طرفی شاخک های گیرنده اجتماعی هنوز پدیده اعتیاد را پدیده ای منفی ارزیابی می کنند و به همین خاطر فرد در روابط عمومی، ارتباطات و سازگاری اجتماعی دچار مشکل می شود و شخصیتی گم شده پیدا می کند. پس می توان گفت که توسعه این پدیده مساوی است با انهدام هویت فردی، شخصیتی و اجتماعی و در نتیجه گمنامی فرد و می بینیم نسل بزرگی از جامعه ما در مسیر این انهدام گروهی حرکت می کنند که عوارض بزرگی برای نظام اجتماعی ما به دنبال خواهد داشت.
¦ آیا می توان شیوع نوعی تفکر غربی مبنی بر لذت آنی و زندگی در حال را در شیوع این پدیده موثر دانست؟
ریشه های این نوع تفکر را نمی توان لزوماً غربی دانست. همانطور که اپیکور در غرب معتقد است هرگز لذت آنی را نباید به خاطر لذت آتی به تاخیر انداخت. در شرق و به طور خاص در ایران هم ما خیام را داریم که هرگز نقد را با نسیه عوض نمی کند پس لزوماً تفکر لذت گرایی تفکری غیربومی و غیرایرانی نیست.
در حال حاضر در سطح جامعه جریان ها و گروه هایی هستند که به این نوع تفکر هیچ انگاری و پوچگرایی دامن می زنند اما بسیاری از گروه های اجتماعی که آلوده به مواد مخدر شده اند، اصلاً با این ادبیات نهیلیستی آشنا نیستند. مثلاً در شهرستان ها و نواحی مرزی و مناطق محروم، جوانان آلوده بسیار از این طرز تفکر دورند. اما می توان گفت وقتی فرهنگ عمومی دچار ابهام شود، چنین تفکری رشد پیدا می کند.
¦ در خصوص تاثیر تحولات و رخدادهای اجتماعی در شیوع این ناهنجاری ها آیا تحقیق خاصی صورت گرفته است؟
من تاکنون تحقیقی را ندیده ام که به طور خاص بخواهد ارتباط مستقیم تحولات اجتماعی و جنبش ها بر شیوع مواد مخدر را بررسی کند. البته از یک بعد این مساله غیرمنطقی نیست چراکه اگر تحولات اجتماعی جهت دار نبوده و دچار ابهام باشد و همچنین مسیر روشن و امیدزایی برای جوان ها نداشته باشد ممکن است به این مساله دامن بزند چون بخشی از گرایش به مواد مخدر به فقدان امنیت روحی، روانی و اقتصادی ناشی از امکانات موجود در نظام اجتماعی برمی گردد. در برخی تحقیقاتی که در کشورهای آسیای جنوب شرقی ازجمله فیلیپین و هنگ کنگ صورت گرفت، نشان داده شد توسعه اقتصادی و اجتماعی کاذب می تواند در ارتکاب به آسیب های اجتماعی موثر باشد. چیزی که ما امروز در کشورهای حوزه
خلیج فارس می بینیم توسعه ای واقعی نیست و کیفیت آن محل تردید است. به هر حال این موضوع می تواند موضوع تحقیق خوبی برای آینده باشد.
¦ جدا از عوامل روانی که درخصوص گرایش به مواد مخدر وجود دارد، از بعد جامعه شناسی چه دلایل مهمی می توان برای شیوع این پدیده در کشور در نظر گرفت؟
به هر حال شیوع انواع مختلف ناهنجاری ها اعم از مواد مخدر و... نشانگر نوعی عدم سلامت اجتماعی و مرضی است که جامعه به آن دچار شده است. آمارها و گزارشاتی که در سطح ملی وجود دارد، متاسفانه از ابتلای تعداد زیادی از جوان ها و نوجوان ها به مواد مخدر حکایت می کند که زنگ خطری جدی برای برنامه ریزان و متولیان به شمار می رود تا تصمیمات عملی و قابل اجرا برای کاهش این پدیده در کشور را به اجرا بگذارند. این مساله همچنین زنگ خطری برای خانواده ها، گروه های اجتماعی و کسانی است که نسبت به آینده جامعه احساس مسوولیت می کنند چرا که جامعه ایران جامعه ای در حال رشد و توسعه است و چنین جوامعی نیازمند به برخورداری از نسل جوانی سالم، شاداب و فاقد آلودگی هستند. در خصوص علل گرایش نسل جوان به آلودگی به انواع مواد مخدر، بحث های زیادی وجود دارد اما از منظر جامعه شناسی ساده ترین و مهم ترین علت آن فقدان جایگزینی مناسب و لازم برای افرادی در این سنین است؛ از جمله سرگرمی های مثبت، علاقه مندی به ورزش، ارتباطات سالم اجتماعی؛ نداشتن دغدغه و نگرانی و داشتن امنیت درونی و محیطی در قبال آینده زندگی. تحقیقات اجتماعی بسیاری نشان می دهد این دسته از افراد وقتی دچار احساس درد یا فضای مبهمی در زندگی شخصی، خانوادگی و اجتماعی می شوند، همواره به دنبال جایگزینی می گردند که معمولاً پیدا نمی کنند.
¦علل و عوامل محیطی چقدر در این زمینه تاثیرگذار هستند؟
البته علل و عوامل محیطی و بیرونی از جمله سودای منافع اقتصادی و منافع درازمدت سیاسی هم در توسعه بازار و تجارت مواد مخدر موثر است و جای خودش را دارد ولی به صورت خاص باید علت آن را نداشتن ساختار اجتماعی خاص ببینیم متاسفانه در حال حاضر می بینیم آستانه تحمل اجتماع ما بالاتر رفته است اگرچه در برخی محیط های اجتماعی خاص و شهرهای کوچک هنوز حساسیت و واکنش آنی نسبت به شیوع مواد مخدر وجود دارد، اما در شهرهای بزرگ و در برخی محافل امری جاافتاده، عادی و هنجار به شمار می رود.
¦ جوانان ما امروز با مساله ای به نام کسب هویت اجتماعی و دستیابی به هویت مطلوب مواجهند و در این زمینه همواره سعی دارند از هر راهی خودشان را با تحولات جهانی همراه کنند. این مساله چقدر با بروز چنین ناهنجاری هایی مرتبط است؟
همه ما می دانیم عوارض و پیامدهای مواد مخدر تنها از نوع فیزیکی و بهداشتی نیست و آنچه که مهم تر تلقی می شود پیامدهای شخصی و روانی است که به هویت فرد مربوط می شود، یعنی یک نوع فروپاشیدگی در سازمان رفتار، کنش و تصمیم گیری فرد ایجاد کرده و او را به نقطه تاریکی از هویت فردی می کشاند. از طرفی شاخک های گیرنده اجتماعی هنوز پدیده اعتیاد را پدیده ای منفی ارزیابی می کنند و به همین خاطر فرد در روابط عمومی، ارتباطات و سازگاری اجتماعی دچار مشکل می شود و شخصیتی گم شده پیدا می کند. پس می توان گفت که توسعه این پدیده مساوی است با انهدام هویت فردی، شخصیتی و اجتماعی و در نتیجه گمنامی فرد و می بینیم نسل بزرگی از جامعه ما در مسیر این انهدام گروهی حرکت می کنند که عوارض بزرگی برای نظام اجتماعی ما به دنبال خواهد داشت.
¦ آیا می توان شیوع نوعی تفکر غربی مبنی بر لذت آنی و زندگی در حال را در شیوع این پدیده موثر دانست؟
ریشه های این نوع تفکر را نمی توان لزوماً غربی دانست. همانطور که اپیکور در غرب معتقد است هرگز لذت آنی را نباید به خاطر لذت آتی به تاخیر انداخت. در شرق و به طور خاص در ایران هم ما خیام را داریم که هرگز نقد را با نسیه عوض نمی کند پس لزوماً تفکر لذت گرایی تفکری غیربومی و غیرایرانی نیست.
در حال حاضر در سطح جامعه جریان ها و گروه هایی هستند که به این نوع تفکر هیچ انگاری و پوچگرایی دامن می زنند اما بسیاری از گروه های اجتماعی که آلوده به مواد مخدر شده اند، اصلاً با این ادبیات نهیلیستی آشنا نیستند. مثلاً در شهرستان ها و نواحی مرزی و مناطق محروم، جوانان آلوده بسیار از این طرز تفکر دورند. اما می توان گفت وقتی فرهنگ عمومی دچار ابهام شود، چنین تفکری رشد پیدا می کند.
¦ در خصوص تاثیر تحولات و رخدادهای اجتماعی در شیوع این ناهنجاری ها آیا تحقیق خاصی صورت گرفته است؟
من تاکنون تحقیقی را ندیده ام که به طور خاص بخواهد ارتباط مستقیم تحولات اجتماعی و جنبش ها بر شیوع مواد مخدر را بررسی کند. البته از یک بعد این مساله غیرمنطقی نیست چراکه اگر تحولات اجتماعی جهت دار نبوده و دچار ابهام باشد و همچنین مسیر روشن و امیدزایی برای جوان ها نداشته باشد ممکن است به این مساله دامن بزند چون بخشی از گرایش به مواد مخدر به فقدان امنیت روحی، روانی و اقتصادی ناشی از امکانات موجود در نظام اجتماعی برمی گردد. در برخی تحقیقاتی که در کشورهای آسیای جنوب شرقی ازجمله فیلیپین و هنگ کنگ صورت گرفت، نشان داده شد توسعه اقتصادی و اجتماعی کاذب می تواند در ارتکاب به آسیب های اجتماعی موثر باشد. چیزی که ما امروز در کشورهای حوزه
خلیج فارس می بینیم توسعه ای واقعی نیست و کیفیت آن محل تردید است. به هر حال این موضوع می تواند موضوع تحقیق خوبی برای آینده باشد.
[ تگ ها : ]
+ نوشته شده در ساعت ٩:٠٤ ق.ظ توسط رسول گلی زاده